Czym są klasy tolerancji IT?
System tolerancji IT (International Tolerance) został opracowany przez ISO i określa dokładność wymiarową elementów. Im niższy numer klasy IT, tym mniejsza tolerancja i wyższa precyzja wykonania.
Tabela klas tolerancji IT dla wymiaru nominalnego 18-30 mm
Poniższa tabela przedstawia wartości tolerancji w mikrometrach (μm) dla najpopularniejszego zakresu wymiarów:
| Klasa IT | Tolerancja [μm] | Zastosowanie |
|---|---|---|
| IT01 | 0.5 | Wzorce pomiarowe, przyrządy precyzyjne |
| IT0 | 0.8 | Wzorce warsztatowe |
| IT1 | 1.2 | Przyrządy pomiarowe |
| IT2 | 2 | Elementy precyzyjne |
| IT3 | 3 | Obróbka precyzyjna |
| IT4 ⭐ | 5 | Najczęściej stosowana - pasowania dokładne |
| IT5 | 8 | Pasowania dokładne |
| IT6 | 13 | Pasowania średnio dokładne |
| IT7 | 21 | Pasowania średniej dokładności |
| IT8 | 33 | Pasowania średnie |
| IT9 | 52 | Obróbka średniej dokładności |
| IT10 | 84 | Obróbka zgrubna |
| IT11 | 130 | Elementy bez szczególnych wymagań |
| IT12 | 210 | Wymiary orientacyjne |
| IT13 | 330 | Półfabrykaty |
| IT14 | 520 | Wykrawanie, sztancowanie |
| IT15 | 840 | Odlewy, odkuwki |
| IT16 | 1300 | Odlewy surowe |
| IT17 | 2100 | Wymiary pomocnicze |
| IT18 | 3300 | Wymiary o niskich wymaganiach |
Dlaczego IT4 jest najczęściej stosowana?
IT4 (±5μm dla 18-30mm) reprezentuje optymalny kompromis między:
- Precyzją wykonania - wystarczająca dla większości zastosowań przemysłowych
- Kosztem obróbki - możliwa do osiągnięcia na standardowych obrabiarkach CNC
- Powtarzalnością - stabilna w produkcji seryjnej
- Uniwersalnością - sprawdza się w 80% aplikacji mechanicznych
Jak osiągnąć klasę IT4 w praktyce?
Toczenie: Wykańczanie nożem z płytką ceramiczną lub CBN, posuw 0.05-0.1 mm/obr
Frezowanie CNC: Frezy pełnowęglikowe, dokładność pozycjonowania ±0.005mm, stabilne mocowanie
Cięcie laserowe: Nie zapewnia IT4 - tylko wymiary gabarytowe (IT12-IT14)
Szlifowanie: Dla bardzo wysokich wymagań (IT3-IT5), szlifierki precyzyjne
Pasowania IT w obróbce blach
W przypadku elementów z blachy, osiągnięcie klas IT4-IT6 jest możliwe poprzez:
- Frezowanie CNC otworów i konturów zewnętrznych
- Toczenie elementów walcowych po spawaniu/zgrzewaniu
- Wiercenie na wiertarkach współrzędnościowych
- Kontrolę pomiarową na współrzędnościowych maszynach pomiarowych (CMM)
Oznaczenia na rysunkach technicznych
Przykłady zapisu tolerancji IT na dokumentacji:
- Ø20 H7 - otwór klasy IT7 z polem tolerancji H (pasowanie luźne)
- Ø20 h6 - wałek klasy IT6 z polem tolerancji h (pasowanie dokładne)
- Ø20 ±0.005 - zapis tolerancji bezpośredniej (odpowiada IT4)